Chương 1: TÓM LẠI LÀ ĐÃ HẾT MỘT NGÀY
table.MsoNormalTable
{
font-size:10.0pt;
font-family:"Times New Roman";
}
-->
Tôi viết cuốn sách này
không dành cho trẻ em. Tôi viết cho những ai từng là trẻ em."
NGUYỄN NHẬT ÁNH
TÓM LẠI LÀ ĐÃ HẾT MỘT
NGÀY
Một ngày, tôi chợt nhận thấy
cuộc sống thật là buồn chán và tẻ nhạt.
Năm đó tôi tám tuổi.
Sau này, tôi cũng nhiều lần
thấy cuộc sống đáng chán khi thi trượt ở tuổi mười lăm, thất tình ở tuổi hăm bốn,
thất nghiệp ở tuổi ba mươi ba và gặt hái mọi thành công ở tuổi bốn mươi.
Nhưng tám tuổi có cái buồn
chán của tuổi lên tám.
Đó là cái ngày không hiểu sao
tôi lại có ý nghĩ rằng cuộc sống không có gì để mà chờ đợi nữa.
Rất nhiều năm về sau, tôi được
biết các triết gia và các nhà thần học vẫn đang loay hoay đi tìm ý nghĩa của cuộc
sống và tới Tết Ma Rốc họ cũng chưa chắc đã tìm ra.
Nhưng năm tôi tám tuổi, tôi đã
thấy cuộc sống chả có gì mới mẻ để khám phá.
Vẫn ánh mặt trời đó chiếu rọi
mỗi ngày. Vẫn bức màn đen đó buông xuống mỗi đêm. Trên mái nhà và trên các cành
lá sau vườn, gió vẫn than thở giọng của gió. Chim vẫn hót giọng của chim. Dế ri
ri giọng dế, gà quang quác giọng gà. Nói tóm lại, cuộc sống thật là cũ kỹ.
Cuộc sống của tôi còn cũ kỹ hơn
nữa. Mỗi đêm, trước khi đi ngủ, tôi đã biết tỏng ngày mai những sự kiện gì sẽ
diễn ra trong cuộc đời tôi.
Tôi kể ra nhé: Sáng, tôi phải
cố hết sức để thức dậy trong khi tôi vẫn còn muốn ngủ tiếp. Tất nhiên là trước đó
tôi vẫn giả vờ ngủ mê mặc cho mẹ tôi kêu khản cả giọng rồi lay lay người tôi,
nhưng dĩ nhiên tôi vẫn trơ ra như khúc gỗ cho đến khi mẹ tôi cù vào lòng bàn
chân tôi. Khi đặt chân xuống đất rồi, tôi phải đi đánh răng rửa mặt, tóm lại là
làm vệ sinh buổi sáng trước khi bị ấn vào bàn ăn để uể oải nhai chóp chép một thứ
gì đó thường là không hợp khẩu vị. Mẹ tôi luôn luôn quan tâm đến sức khỏe và cụ
thể hoá mối quan tâm của mình bằng cách bắt tôi (và cả nhà) ăn những món ăn có
nhiều chất dinh dưỡng trong khi tôi chỉ khoái xực những món mà bà cho rằng chẳng
bổ béo gì, như mì gói chẳng hạn.
Quan tâm đến sức khoẻ là điều
tốt, và càng lớn tuổi mối quan tâm đó càng tỏ ra đúng đắn. Chẳng ai dám nói
quan tâm như vậy là điều không tốt. Tôi cũng thế thôi. Khi tôi trưởng thành, có
nhà báo phỏng vấn tôi, rằng giữa sức khoẻ, tình yêu và tiền bạc, ông quan tâm điều
gì nhất? Lúc đầu tôi nói nhiều về tình yêu, về sau tôi nói nhiều hơn về sức khoẻ.
Tôi phớt lờ tiền bạc, mặc dù tôi nhận thấy đó là một bất công: tiền bạc chưa
bao giờ được con con người ta thừa nhận là mối quan tâm hàng đầu dù tiền bạc
ngày nào cũng chạy đi mua quà tặng cho tình yêu và thuốc men cho sức khoẻ.
Nhưng thôi, đó là chuyện của
người lớn - chuyện sau này. Còn tôi, lúc tám tuổi, tôi chỉ nhớ là tôi không
thích ăn những món bổ dưỡng. Nhưng tất nhiên là tôi vẫn buộc phải ăn, dù là ăn
trong miễn cưỡng và lười nhác, và đó là lý dó mẹ tôi luôn than thở về tôi.
Ăn xong phần ăn buổi sáng (chả
sung sướng gì), tôi vội vàng truy lùng sách vở để nhét vào cặp, nhặt lên đầu
tivi một quyển, trên đầu tủ lạnh một quyển khác và moi từ dưới đống chăn gối một
quyển khác nữa, dĩ nhiên bao giờ cũng thiếu một món gì đó, rồi ba chân bốn cẳng
chạy vù ra khỏi nhà.
Trường gần nhà nên tôi đi bộ,
nhưng thực tế thì tôi chưa bao giờ được thưởng thức thú đi bộ tới trường. Tôi
toàn phải chạy. Vì tôi luôn luôn dậy trễ, luôn luôn làm vệ sinh trễ, luôn luôn ăn
sáng trễ và mất rất nhiều thì giờ để thu gom tập vở cho một buổi học. Về chuyện
này, ba tôi bảo: "Con à, hồi bằng tuổi con, bao giờ ba cũng xếp gọn gàng tập
vở vào cặp trước khi đi ngủ, như vậy sáng hôm sau chỉ việc ôm cặp ra khỏi nhà!".
Nhưng hồi ba tôi bằng tuổi tôi thì tôi đâu có mặt trên cõi đời để kiểm tra những
gì ông nói, bởi khi tôi bằng tuổi ba tôi bây giờ chắc chắn tôi cũng sẽ lặp lại
với con tôi những điều ông nói với tôi - chuyện xếp tập vở trước khi đi ngủ và
hàng đống những chuyện khác nữa, những chuyện mà tôi không hề làm. Chà, với những
chuyện như thế này, bạn đừng bao giờ đòi hỏi phải chứng minh. Đôi khi vì một lý
do nào đó mà chúng ta buộc phải bịa chuyện. Chúng ta cứ lặp lại mãi câu chuyện
bịa đó cho đến một ngày chúng ta không nhớ có thật là chúng ta bịa nó ra hay
không, rồi sau đó một thời gian nữa nếu cứ tiếp tục lặp lại câu chuyện đó nhiều
lần thì chúng ta sẽ tin là nó có thật. Thậm chí còn hơn cả niềm tin thông thường,
đó là niềm tin vô điều kiện, gần như là sự xác tín. Như các nhà toán học tin
vào định đề Euclide hay các tín đồ Thiên Chúa tin vào sự sống lại của Jesus.
Ôi, nhưng đó cũng lại là những
vấn đề của người lớn.
Tôi kể tiếp câu chuyện của
tôi hồi tám tuổi.
Như vậy, ra khỏi nhà một lát
thì tôi tới trường.
Trong lớp tôi luôn luôn ngồi ở
bàn chót. Ngồi bàn chót thì tha hồ tán gẫu, cãi cọ, cấu véo hay giở đủ trò nghịch
ngợm mà không sợ bị cô giáo phát hiện, nhưng điều hấp dẫn nhất ở vị trí tối tăm
đó là ít khi bị kêu lên bảng trả bài.
Điều đó có quy luật của nó. Bạn
nhớ lại đi, có phải bạn có rất nhiều bạn bè, yêu quí rất nhiều người nhưng
không phải lúc noà bạn cũng nhớ tới họ. Bộ nhớ chúng ta quá nhỏ để chứa cùng
lúc nhiều khuôn mặt hay nhiều cái tên, chỉ khi nào nhìn thấy người đó ngoài phố
hay bắt gặp cái tên đó trong một mẩu tin trên báo chẳng hạn thì chúng ta mới chợt
nhớ ra và cảm động thốt lên “Ôi, đã lâu lắm mình không gặp nó. Năm ngoái mình kẹt
tiền, nó có cho mình vay năm trăm ngàn!”.
Cô giáo của tôi cũng vậy
thôi. Làm sao cô có thể nhớ tới tôi và kêu tôi lên bảng trả bài khi mà cô không
thể nào nhìn thấy tôi giữa một đống đầu cổ lúc nhúc che chắn trước mặt.
Ngày nào cũng như ngày nào,
tôi ngồi đó, vừa xì xầm trò chuyện vừa cựa quậy lung tung, và mong ngóng tiếng
chuông ra chơi đến chết được.
Trong những năm tháng mà người
ta gọi một cách văn hoa là mài đũng quần trên ghế nhà trường (tôi thì nói thẳng
là bị giam cầm trong lớp học), tôi chẳng thích được giờ nào cả, từ giờ toán, giờ
tập viết đến giờ tập đọc, giờ chính tả. Tôi chỉ thích mỗi giờ ra chơi.
Ra chơi có lẽ là điều tuyệt vời
nhất mà người lớn có thể nghĩ ra cho trẻ con. Ra chơi có nghĩa là những lời
vàng ngọc của thầy cô tuột khỏi trí nhớ nhanh như gió, hết sức trơn tru. Ra chơi
có nghĩa là được tháo cũi sổ lồng (tất nhiên sau đó phải bấm bụng chu vào lại),
là được tha hồ hít thở không khí tự do.
Suốt những năm đi học, tôi và
lũ bạn đã sử dụng những khoảng khắc tự do hiếm hoi đó vào việc đá bóng, bắn bi,
nhưng thường xuyên nhất và hăng hái nhấ là những trò rượt đuổi, đánh nhau hay vật
nhau xuống đất cho đến khi không đứa nào còn ra hình thù một học sinh ngoan
ngoãn nữa mới thôi, tức là lúc khuỷu tay đã trầy xước, mắt đã bầm tím, chân đi
cà nhắc và áo quần thì trông còn tệ hơn mớ giẻ lau nhà.
Tại sao tôi không kể giờ ra về
vào đây. Vì ra về có nghĩa là rời khỏi một nhà giam này để đến một nhà giam
khác, y như người ta chuyển trại cho các tù nhân, có gì hay ho đâu.
Tôi không nói quá lên đâu, vì
ngày nào chào đón tôi ở đầu ngõ cũng là khuôn mặt lo lắng của mẹ tôi và khuôn mặt
hầm hầm của ba tôi.
- Trời ơi, sao ngày nào cũng
ra nông nỗi này thế hả con?
Đại khái mẹ tôi nói thế, giọng
thảng thốt, vừa nói vừa nắn nót cánh tay rướm máu của tôi như để xem nó sắp rụng
khỏi người tôi chưa.
Ba tôi thì có cách nói khác,
rất gần với cách rồng phun lửa:
- Mày lại đánh nhau rồi phải
không?
- Con không đánh nhau. Tụi bạn
đánh con và con đánh lại.
Tôi nói dối (mặc dù nói dối
như thế còn thật hơn là nói thật) và khi ba tôi tiến về phía tôi với dáng điệu
của một cơn bão cấp mười tiến vào đất liền thì mẹ tôi đã kịp kéo tôi ra xa:
- Ông ơi, con nó đã nát nhừ
ra rồi!
Mẹ tôi có cách nói cường điệu
rất giống tôi, tôi vừa chạy theo bà vừa cười thầm về điều đó.
Sau đó, không nói thì ai cũng
biết là tôi bị mẹ tôi tống vào nhà tắm. Khi tôi đã tinh tươm và thơm phức như một
ổ bánh mì mới ra lò thì mẹ tôi bắt đầu bôi lên người tôi đủ thứ thuốc xanh xanh
đỏ đỏ khiến tôi chẳng mấy chốc đã rất giống một con tắc kè bông.
Dĩ nhiên là từ đó cho tới bữa
cơm, tôi không được phép bước ra khỏi nhà để tránh phải sa vào những trò đánh
nhau khác hấp dẫn không kém với bọn nhóc trong xóm, những đối thủ thay thế hết
sức xứng đáng cho tụi bạn ở trường.
Ăn trưa xong thì tôi làm gì
vào thời tôi tám tuổi?
Đi ngủ trưa!
Trên thế giới rộng lớn này,
có lẽ có rất nhiều đứa nhóc trạc tuổi tôi đều bị các bậc phụ huynh cột chặt vào
giấc ngủ trưa theo cái cách người ta cột bò vào cọc để chúng khỏi chạy lung
tung mà hậu quả là thế nào hàng xóm cũng kéo đến nhà chửi bới om sòm.
Chứ thực ra với một đứa bé
tám tuổi thì giấc ngủ trưa chẳng có giá trị gì về mặt sức khoẻ. Khi tôi lớn lên
thì tôi phải công nhận giấc ngủ trưa đối với một người lớn tuổi đúng là quý hơn
vàng. Lớn tuổi thì sức khoẻ suy giảm. Làm việc nhiều thì đầu nhức, mắt mờ, lưng
mỏi, tay run, giấc ngủ ban đêm vẫn chưa đủ liều để sửa chữa thành công những chỗ
hỏng hóc của cơ thể. Buổi trưa phải chợp mắt thêm một lát thì buổi chiều mới đủ
tỉnh táo mà không nện búa vào tay hay hụt chân khi bước xuống cầu thang.
Nhưng nếu bạn sống trên đời mới
có tám năm thì bạn không có lý do chính đáng để coi trọng giấc ngủ trưa. Với những
dân tộc không có thói quen ngủ trưa, như dân Mỹ chẳng hạn, trẻ con càng không
tìm thấy chút xíu ý nghĩa nào trong việc phải leo lên giường sau giờ cơm trưa.
Hồi tôi tám tuổi dĩ nhiên tôi
không có được cái nhìn thông thái như thế. Nhưng tôi cũng lờ mờ nhận ra khi ba
tôi đi ngủ thì bôi buộc phải đi ngủ, giống như một con cừu còn thức thì người
chăn cừu không yên tâm chợp mắt vậy.
Tôi nằm cựa quậy bên cạnh ông
trên chiếc đi-văng, thở dài thườn thượt khi nghĩ đến những quả đấm mà lũ bạn
nghịch ngợm đang vung lên ngoài kia.
- Đừng cựa quậy! Cựa quậy
hoài thì sẽ không ngủ được!
Ba tôi nói, và tôi vờ nghe lời
ông. Tôi không cựa quậy nhưng mắt vẫn mở thao láo.
- Đừng mở mắt! Mở mắt hoài
thì sẽ không ngủ được!
Ba tôi lại nói, ông vẫn nằm
ngay ngắn nên tôi nghĩ là ông không nhìn thấy tôi mở mắt, ông chỉ đoán thế
thôi. Chẳng may cho tôi là lần nào ông cũng đoán đúng.
Tôi nhắm mắt lại, lim dim
thôi, mi mắt vẫn còn hấp háy, nhưng tôi không thể nào bắt mi mắt tôi đừng hấp
háy được.
Một lát, ba tôi hỏi:
- Con ngủ rồi phải không?
- Dạ rồi.
Tôi đáp, ngây ngô và ngoan
ngoãn, rơi vào bẫy của ba tôi một cách dễ dàng.
Tôi nằm như vậy, thao thức một
lát, tủi thân và sầu muộn, rồi thiếp đi lúc nào không hay.
Khi tôi thức dậy thì đường đời
của tôi đã được vạch sẵn rồi. Tôi đi từ giường ngủ đến phòng tắm để rửa mặt rồi
từ phòng tắm đi thăng tới bàn học để làm một công việc chán ngắt là học bài hoặc
làm bài tập.
Thỉnh thoảng tôi cũng đựoc
phép chạo ra đằng trước nhà chơi với lũ trẻ hàng xóm nhưng trước ánh mắt giám
sát của mẹ tôi (từ một vị trí bí hiểm nào đó đằng sau các ô cửa mà mãi mãi tôi
không khám phá được), tôi chỉ dám chơi những trò ẻo lả như nhảy lò cò hay bịt mắt
bắt dê, đại khái là những trò dành cho bọn con gái hay khóc nhè. (Về sau, tinh
khôn hơn, tôi đã biết cách ỉ ôi để mẹ tôi thả tôi qua nhà hàng xóm, nhờ đó một thời
gian dài tôi đã có cơ hội làm những gì tôi thích).
Chơi một lát, tôi lại phải
vào ngồi ê a tụng bài tiếp, càng tụng càng quên, nhưng vẫn cứ tụng cho mẹ yên
lòng đi nấu cơm.
Từ giây phút này trở đi thì đời
sống của tôi tẻ nhạt vô bờ bến.
Tôi uể oải học bài trong khi
chờ cơm chín. Cơm chín rồi thì tôi uể oải ăn cơm trong khi chờ tiếp tục học bài.
Tivi tiveo hiếm khi tôi mó
thay vào được, trông nó cứ như một thứ để trang trí. Bao giờ cũng vậy, tôi chỉ
được rời khỏi bàn học khi nào tôi đã thuộc tất cả bài vở của ngày hôm sau.
Ba tôi là người trực tiếp kiểm
tra điều đó. Khác với mẹ tôi, ba tôi là người kiên quyết đến mức tôi có thể cảm
tưởng ông sẽ thăng tiến vùn vụt nếu vô ngành cảnh sát, toà án hay thuế vụ. Ông
không bao giờ lùi bước trước những giọt nước mắt của tôi, dù lúc đó trông tôi rất
giống một kẻ sầu đời đến mức chỉ cách cái chết có một bước chân.
- Con học bài xong rồi ba. -
Thường thì tôi mở miệng trước .
Ba tôi tiến lại và nhìn tôi bằng
ánh mắt nghi ngờ:
- Chắc không con?
- Dạ, chắc!
Tôi mau mắn đáp và khi ba tôi
bắt đầu dò bài thì tôi lập tức phủ nhận sạch trơn sự quả quyết của mình bằng
cách ngắc ngứ ngay ở chỗ mà tôi nghĩ dù có va đầu phải gốc cây tôi cũng không
thể nào quên được.
- Học lại lần nữa đi con!
Ba tôi nhún vai nói và quay
đi với tờ báo vẫn cầm chặt trên tay, rõ ràng ông muốn gửi đến tôi thông điệp rằng
ông sãn sàng chờ đợi tôi cho dù ông buộc phải đọc tới mẩu rao vặt cuối cùng khi
không còn gì để mà đọc nữa.
Qua cái cách ông vung vẩy tờ
báo trên tay, tôi e rằng ẩn ý của ông còn đi xa hơn: có vẻ như nếu cần, ông sẽ
bắt đầu đọc lại tờ báo đến lần thứ hai và hơn thế nữa. Nghĩ vậy, tôi đành vùi đầu
vào những con chữ mà lúc này đối với tôi đã như những kẻ tử thù, tâm trạng đó
càng khiến tôi khó mà ghi nhớ chúng vô đầu óc.
Cho nên các bạn cũng có thể
đoán ra khi tôi đã thuộc tàm tạm, nghĩa là không trôi chảy lắm thì cơ thể tôi
đã bị giấc ngủ đánh gục một cách không thương tiếc và thường thì tôi lết vào giường
bằng những bước chân xiêu vẹo, nửa tỉnh nửa mê trước ánh mắt xót xa của mẹ tôi.
Như vậy, tóm lại là đã hết một
ngày.
hết: Chương 1 , xem tiếp: Chương 2
0 nhận xét:
Đăng nhận xét