Mãi mãi tuổi hai mươi (2)

Nguyễn Văn Thạc Mãi mãi tuổi hai mươi Nhật kí liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc Tập 2

22.11.1971

Không có ai cầu nguyện cho
mình cả. Những ngọn nến nhấp nháy trên sườn đồi là lô cốt địch. Còn những bảng
đen ngòm kia là thằng Mỹ - Hãy cho chúng no đòn. Đồng đã đi qua mùa gặt. Hương
lúa chia đều khắp các nhà và trăng lên sớm cho sân kho nhộn nhịp. Rơm còn phơi
đầy trên ruộng, rơm gác lên đống rạ, mềm đi vì sương sớm… Dạo mới đến đây, rừng
thả hạt dẻ lăn lách tách trên đồi. Còn bây giờ, lại mùa hoa dẻ. Hoa dẻ rừng
trắng pha vàng như hoa nhãn, như hoa hồng bì.. . Cả rừng như mở ra cho vô vàn
mùi hương lạ lùng thì thào cùng anh bộ đội.

Đàn dê đi lẫn trong vạt cây
thấp, cây mua lá xanh mềm như nhung, cây khế rừng lá tím... Tiếng chuông thơ
ngây trên cổ lũ dê rung lên bỡ ngỡ, tưởng chừng như giọt nhựa ứ ra và cuộn
thành giọt, rơi từ tốn. Đó là những ống đếm thời gian của rừng già...

Đêm rủ bức màn lốm đốm sáng,
đồi chìm vào chân mây, đất và trời bị xoá nhoà ranh giới... Còn anh bộ đội thì
hồi hộp đợi chờ. Lần bắn thứ hai trong đời lính. Anh hãy nghĩ: Kia đúng là
thằng Mỹ, là kẻ thù và ghìm súng vào ngực nó. Đừng lo bắn vào quả tim người,
chúng nó chẳng có tim đâu!

Anh hãy nghĩ: Cuộc sống yên
lành và ngân nga như lời thơ kia bị cào xé bởi ánh lửa ghê tởm trước mắt anh.

Hãy đứng trong chiến hào của
đời mà bắn!

Sương dày nên đạn chưa căng.
Tiếng nổ không chát chúa mà âm âm. Đèn vỡ tung, đạn xuyên qua phao dầu, đạn phá
rách toang bia. Phải như thế, mới hả căm thù!

Thủ trưởng bảo: Ta bắn giỏi
không phải như anh chàng trong “Hoa diếp dại”. Đạo đức cách mạng của người Việt
Nam khác thế.

Tự hào lắm, khi được lang
thang trên mảnh đất Mẹ hiền này và bảo vệ nó. Còn ai hạnh phúc hơn ta nữa.
Trang sách của cuộc đời chưa mở cho ta, nhưng mới ghé mắt nhìn, ta đã ngây ngất
cả người...

Tiếc thay, đã mấy ai nhận
thấy?

23.11.1971

Sắp từ biệt đây rồi... Một
ngày lặng gió, nhưng lá bạch đàn vẫn líu ríu ở đầu cây. Ôi, Tân Yên, vùng đồi
trung du của dân ca quan họ, của tấm lòng cởi mở chân tình...

Tới đây từ 1.10, thế mà đã
gần 2 tháng. Hai tháng đi qua cái cửa tre quen thuộc, cái thanh tre chống khung
cửa dước dốc, cái hàng rào dứa khi mình đến, còn lưu lại vài qủa chín vàng,
thơm lựng...

Ta muốn thăm lại thị trấn Nhã
Nam, quả bàng chín rụng, thăm hòm thư của bưu điện giấu một niềm tâm sự, một
lời thủ thỉ... Ta muốn lại ngồi trong quán nước, gặp bà hàng nhai trầu bỏm bẻm,
muốn đi qua sân bóng, muốn vào thăm mái lều san sát của bãi chợ ồn ào...

Ta muốn vào thăm nhà bên kia
đồi, có cái xe bò và có anh chàng canh đồi dẻ, thăm cụ già mù bật ngón trên cái
kèn đưa người ra ruộng... Muốn đi trên cái dốc "hết ý" của ngày gánh
lúa giúp dân...

Ta muốn mãi ngồi trên
"đồi mặt trời" để sớm sương tan, mặt trời tròn đỏ ôm lấy ta mà bay
lên... Muốn mãi ngồi trong bếp của bà, nghe bà kể chuyện. Cháu đun nước cho bà,
bà khen cháu ngoan đi...

Nhớ lắm, nơi này, những con
người ở đây… Ta cúi chào tất cả. Từ biệt Tân Yên, núi đồi và bạch đàn...

Đất này, tuyệt đẹp. Núi sông
này vây bọc lấy đồng bằng đâu phải tôi bom cho quân thù trút lửa! Và con đò mộc
đi trong lời thơ đâu phải mục tiêu cho kẻ thù bắn phá.

Hãy khoan đến ngửa tay cầu
trời ban cho một bông tuyết trắng. Đêm buông yên lặng cho đôi chim tình tự, cho
cây cỏ bình yên trỗi dậy và cho cả anh bộ đội chuẩn bị lên đường

Cháu Oanh và cháu Quế đã ngủ
rồi. Bà và chị Nhàn cũng ngủ... ôi. ta xa rời ngôi nhà ấm cúng còn phảng phất khói
hương này. Mười năm sau sẽ có biết bao thay đổi. Ta có được trở về thăm lại gốc
chè xanh của bà, thăm luỹ tre vừa gieo mầm trong tháng... Lúc đó, sẽ khác nhiều
và cuộc đời chắc đẹp, chắc thơ gấp bội.

Tháng 2, bà trở lại Thái
Bình. Cháu lại đi với mối thù thằng Tây mũi lõ, thằng Tây quấn thừng đã làm một
đời bà khổ. Khi thắng lợi trở về chắc bà không còn nữa. Song, đời bà đã mấy mươi
lần tiễn các con đi... Chị Nhàn vất vả mà vui, ấy, người phụ nữ đảm đang có
chồng là liệt sĩ. Khuya thế này chị còn đi đâu, ánh đèn bão lung linh sau hàng
dâm bụt... Ừ, như thế, những tâm hồn cao thượng đang nằm nghỉ, ngày mai, họ lại
viết tiếp lịch sử của loài người.

Ta bỗng nhớ xa xôi đến đỉnh
màn thân yêu, mùa hè thì nóng, mùa đông thì lạnh. Nhớ vườn mía mùa này ngọn gió
cũng mang vị ngọt...

Ta nhớ bạn, nhớ Lăng, Hậu,
Hải, nhớ từ thằng Kiểm đến dáng người xa lạ ta gặp ở bến xe... Đêm nay có phải
là đêm chuẩn bị hành quân vào trong ấy, mà kỷ niệm thức dậy. Ngồi trầm tư trước
ngọn đèn...

Mai, Minh đi tiền trạm. Tế
vẫn đau bụng rồi hành quân ra sao. Củi không hiểu đã đủ chưa, sáng mai đi lấy
gạo. Cải nhổ được rồi đấy, cân cho nhà bếp là vừa... Lỉnh kỉnh lắm, nhưng gọn
biết bao, chỉ day dứt là cái lòng anh Đất này, Tân Yên...

Em đừng khóc, các anh đi rồi
lại trở về mà. Lau nước mắt đi em. Ta là người Việt Nam, sống trên đất nước
Việt Nam...

“Đất nước của những người con
gái con trai

Đẹp như hoa hồng, cứng hơn
sắt thép

Lúc chia tay không hề rơi
nước mắt

Nước mắt chỉ dành cho ngày
gặp mặt... "

Rồi cuộc đời ta sẽ quen với
những lần chia tay, những giờ bịn rịn, nhưng lúc này, ta lại nhớ đến P. . Buồn
biết bao, khi đi xa không có P. ở bên, không có người thân yêu nhất của mình.

Sương xuống lạnh buốt, phải
mặc áo rét vào và đi tất. Cái lạnh... Chao ôi...

P . đang làm gì ở nơi xa xôi
ấy? Ta lại phải chia tay, lủi thủi một mình, đơn chiếc, ánh mắt kia đâu phải
của người ta yêu quí, và gốc cây này, của các bạn thôi...

12 giờ đêm 23.11.1971...

…Vẫn chỉ là tấm ảnh... “Những
ngày cuối cùng ở Hà Nội. Sau một đêm thức trắng đấy! A. 2.7.1971". Đôi mắt
vừa âu yếm, vừa buồn bã. Đôi môi cười ư? Không phải. Chỉ biết cứ nhìn...Ta cúi
xuống và hôn...

Lại thế nữa cơ, nhưng chả là
như vậy. Nhớ lắm P. ơi, và đừng nỡ trách… Buồn biết bao nhiêu khi để lại trên
môi hơi lạnh của mùa đông... Ta chỉ còn tấm ảnh, ta trò chuyện cùng tấm ảnh, ta
thổi vào tấm ảnh một linh hồn...

26-11-1971

Thế là tạm biệt Tân Yên, tạm
biệt đồi bạch đàn thân yêu. Cái lô cốt trên đồi chắc đã nhắm mắt và chui vào
lòng đất sương mù lại choàng khăn trắng ở lưng đồi. Đang mùa dẻ ra hoa. Hoa dẻ
hăng hăng, mảnh mịn và nhỏ li ti, nhưng gần gũi và thân thiết biết bao...

Ba giờ chiều rồi, bà đang làm
gì? Nồi nước đun dở đã sôi chưa? Hai bà cháu đun nồi nước cuối cùng vào 4 giờ
đáng 25.11, vòi ấm chưa phì ra hơi nước, cháu đã khoác ba lô lên vai rồi...
Thôi, thế là mãi mãi không còn gặp bà nữa. Bà cô đơn suốt cuộc đời nên có bao
nhiêu con là bộ đội.

Những chân rạ, hồ cá, cửa
tre, giếng nước... Bà, chị và hai cháu... Các bà mẹ, các cô gái, các bạn nhỏ
trên đồi... hãy ở lại yên lành và hạnh phúc. Hãy trông nom đồi bạch đàn cho cao
lớn...

Chia tay trong sương mù. Ban
đêm, rạng sáng, những hạt đen nhỏ li ti giấu hộ dân làng nỗi xúc động oà ra nơi
loé mắt... Dẫu thế nào, ta vẫn là thiếu thốn...

Cột cây số chỉ Bắc Giang
22km. Tiến về phía đó... 600 con người gò lưng và bước. 30kg trên lưng, đường bụi...
Phải, lần nào hành quân cũng vậy. Không còn nghĩ ngợi được gì nữa. Thiên nhiên
thu hẹp bằng nắp vung dưới gót chân người đi trước. Không gian như co, như dồn,
như ép, ép mạnh vào khắp cơ thể, vào cổ, vào vai, vào lưng, vào chân. Mệt lắm,
nặng lắm. Sự thật gồ ghề biết chừng nào.

Ta như lần tay trên cạnh sắc
lạnh của cuộc đời, và nhớ da diết đến P.; dường như đối lập với cái khô khỏng và
dữ dội ấy là hạnh phúc êm đềm khi đứng bên P.. Ôi, đôi vai tròn, nhỏ nhắn, gò
má và đôi mắt mềm đằm thắm biết chừng nào... Nhìn mãi, nhìn mãi mà không thấy
P. đâu. Chỉ thấy bụi, cát, ồn ào và nặng nề, mỏi mệt. Chỉ thấy gánh nặng của
đời đè gí hai vai. Hình như đâu đây có tiếng nghiến răng, tiếng ồ ồ từ lòng đất
như một lời cảnh báo: Mày muốn xa rời đất này ư? Muốn đi đến thế giới huyền ảo
ư? Thì đấy, hãy chôn chân mày, dán chân mày xuống đất và cúi gằm xuống đất này
mà đọc lời nguyền rủa!

Đúng lắm, mình có lỗi lắm.
Thần Prômêtê bị xiềng trên bờ biển vì đánh cắp lửa cho những trái tim. Còn
mình, muốn trốn trách nhiệm hay sao?

Chỉ nghĩ được thế thôi, và trong
phút giây nào dám ngước nhìn ra xung quanh, có chút tự hào về đất nước, về
những con đường dành cho những người đầy nghị lực, không sợ chông gai.

Phía xa là sân bay Kép, từng
biên đội đang cất cánh, nhìn rõ cả mũ và buồng lái. D ĩ nhiên phải có màu xanh
giản dị và trùng điệp ở dưới này...

Nặng quá và xa lắm. Được nghỉ
là ngã luôn xuống vệ đường, không đủ sức tháo người ra khỏi balô nữa. Nếu như
có P. ở đây, P. sẽ nghĩ gì ? Có thương mình không nhỉ? P. sẽ nghĩ gì khi người
bạn của riêng P. nằm há hốc mồm mà thở, rời rã chân tay và ngủ thiếp đi trên
cánh đồng khô đầy bụi và chang chang nắng... Nhưng nếu có P. ở đây có lẽ mình
cũng không nằm thế và sẽ đi bắt chuồn chuồn!

Đằng kia là núi Yên Tử -
Trường Sơn thu nhỏ và đang chờ đợi.

Đi đông là niềm tự hào lớn
lao của anh bộ đội. Người nào cũng nhận ra trung đoàn quân ấy một chút thân thể
của mình và đều thương anh bộ đội. Còn mình, cũng tự hào là 1 phần tử nhỏ trong
sợi dây xích màu xanh.

Em nhỏ bảo đây là Ngọc Lý, đã
sang huyện Việt Yên. Lại Yên! YênSở, Yên Thế, Tân Yên, Việt Yên... chữ “huyện”
ở đây đây gọi là "sểnh" thì phải, nghe là lạ...

Đến Sen Hồ vào 11 giờ trưa, tên
"Sen Hồ" thì mát, thế mà Sen Hồ vừa bụi vừa bức bối, Sen Hồ cách Nhã
Nam 18km... Lần đầu tiên trong đời đi bộ được quãng đường xa như thế, với 30kg
trên vai! Kỳ công thật!

Thị trấn của Việt Yên, qua
cái dốc và kia, đường nhựa. Ôi đường nhựa. Ôi Hà Nội... Bộ đội ùa ra và dẫm
chân lên đường nhựa mà reo... Con đường thân yêu trải dài trước mắt. Hãy đặt ba
lô và xoa tay trên mặt đường...

Nhưng, chỉ 1 loáng, chiều
rộng của con đường chỉ đủ cho anh lính đi trong giây lát... Ta lại đi ngang
những cuộc đời bận rộn của thị trấn. Cô thợ cắt tóc, cửa hàng chữa đồng hồ. Bà
già bán ớt, bán cam, chanh, đủ cả chua, cay, mặn, chát, ngọt, bùi. Như là chính
cuộc đời của bà...

Ga Sen Hồ, có tiếng còi xe
lửa. Kia là quốc lộ số 1, một ngả về Hà Nội và một ngả đi Lạng Sơn, đi về
phương Nam và đi lên phương Dắc... Đất nước làm thức dậy trong ta những kỉ niệm
còn tươi và những kỉ niệm bị lãng quên tù rất lâu rồi. Ta thấy trái tim như
nghẹn lại. Nước mắt đã khô trên gò má, nhưng quả tim thì khó lòng mà kìm lại
được... Nhất là đường xe lửa với cột đèn tín hiệu, với tiếng còi tàu gợi một
chuyến đi xa… Như Anh ơi, T. khổ biết chừng nào…

Bắt đầu đến trạm dừng chân,
làng nằm ven đường quốc lộ 1A, bộ đội lê chân vào sâu trong xóm. 2 giờ chiều
rồi, bụng đói, mệt và đau. Chân phồng rát như phải bỏng và cứng đờ.

Thôn xóm không nguyên lành.
Dân ở đây sơ tán vừa về một vài gia đình nhà cửa bị bom Mỹ phá sập, đang dần hồi
phục. Mùi xoan ngâm quen thuộc, không dễ ngửi mà đi sâu vào lòng người. Gia
đình có cụ già làm thuốc. Cây thuốc mọc quanh nhà, đầy vườn và cả bên giếng
nữa. Một chái nhà còn trống hoác và hở ra cả một khoảng trời trong vắt. Lạ, năm
nay trời xanh rất lâu...

Cây na, quả chín nẫu, tím sẫm
trên trời.

Gia đình có cô gái học ở
Kháccốp... Nói chung, mọi sự đều như thế. Bom rơi trên mái nhà và người ta vẫn
đi cho mai sau. Bao nhiêu ý nghĩ trên đời này đều hướng tới tương lai, nhưng
bàn tay họ thì chạm vào hiện tại. Nhất là những người mặc áo nâu hở cúc này.

Ở đây vẫn thuộc Việt Yên. Ngủ
đêm trên cái chõng nan lạch phạch. Bốn đứa co quắp và ngủ thiếp đi. Cái chân
đau rát khi chiều đã dịu và hơi tê tê do ngâm nước muối. Ta vẫn bắt gặp vành
trăng quen thuộc trên vòng tròn của miệng giếng và mánh trăng sáng trắng vỡ
tung.

Như mọi lúc ta tự hỏi: giờ
này, Như anh đang làrn gì? Kìa, mái tóc rơi vào trang sách rồi- Cẩn thận kẻo
nhoè mất chữ. Còn ở đây chỉ nghe tiếng vỏ cây nứt, tiếng chó sủa và tắc kè ran
ở xung quanh.

3 giờ sáng đã dậy, nấu cơm và
lên đường. Vốc nước rửa mặt, nhớ câu thơ của ai đó “Quân đi lòng mẹ bùi ngùi/
Tiếng hò kéo pháo bên đồi vọng sang”… Đúng lắm, và hay lắm. Câu thơ hay vì bước
ra từ một đêm dừng chân như đêm nay.

Thị trấn còn ngủ, cành bàng xoè
che những mái nhà êm ấm. Ta đứng trầm tư trên đường sắt và nhìn về phương Bắc -
Chân trời phía xa mù tịt, gió lạnh thổi buốt giá mặt mũi và chân tay... Tìm
mãi, đâu rồi khoảng không gian mà Như Anh chiếm chỗ, khi con tàu đưa người ta
yêu quí đi xa. Lúc Như Anh đến trên cùng một mặt cắt với T. ở đường xe lửa này,
dáng người yêu dấu ấy là đâu?

Lúc qua đây, Như Anh nhìn về
bên trái hay bên phải? Chắc là bên phải, phía đường quốc lộ, vì T. đang đi trên
con đường này… Không hiểu có phải thế không?

Ta gặp nhau ở giữa Thủ đô và
ở cả trên mọi nẻo đường đất nước… Ta gặp nhau và sẽ mãi mãi bên nhau…

Đến Đáp Cầu, sông Cầu, ngày
nào ta đọc bài thơ của Chế Lan Viên: “Có gì đâu, sông Cầu/ Có gì đâu, gì đâu…”
hôm nay đã đến - Cầu bị lật sang bên đường, nhưng xe lửa còn đi được. Nãy, một
đoàn bộ đội trên tàu đi ngược lên phía Bắc và vẫy mãi, lính gặp lính mà.

Phố bên kia già nua và cũ kỹ
lắm rồi. Dường như nó lật áo cho bộ đội xem vết thương của chiến tranh. Than
đen đầy trên bến, lam lũ lắm. Bụi than bám đen cả mặt mũi, cả trên vai và ba
lô. Vùng này bị lụt nước sông Hồng dâng cao, ngày 31.8.1971, nước ngập quá mặt
đê 30cm.

Còn bây giờ, sông Cầu đang
rút nước. Nhưng mặt sông còn mênh mông lắm. Thuyền câu, thuyền đánh cá miên man
với làn nước biếc. Buồm trắng, buồm nâu se từng sợi gió và lấp dần vào khúc
ngoặt của dòng sông. Những chiếc xà lan nông nổi vẫn ngược dòng chở đá. Tiếng
chuông nhà thờ thành kính gọi mây trời... Sang đất đạo rồi! Loáng thoáng thấy
gác chuông và cây thập giá. Qua ống nhòm, thấy cả chúa Giêsu giang tay chịu cực
hình, và con đường được nhận ra bởi hàng cây rất xanh...

Bộ đội nằm ngổn ngang ở sườn
đê. Thịnh ngó vào mắt mình và thét lên: "Mày hết cả lãng mạn rồi?"
Khổ thế, mắt mình có gì mà lãng mạn. Đôi mắt chết ấy, có lẽ là lãng mạng thì
đúng hơn! Nhưng vùng này quả là đẹp, như trong tưởng tượng của mình về đồng
quê, cánh cò trắng muốt vỗ nhịp vào ra trong lời mẹ hát. Càng gần Bắc Ninh, xứ
sở của dân ca, phong cảnh càng êm dịu, càng quen thuộc và mênh mông như bài
quan họ "Trên rừng 36 thứ chim”…

Dẫu rằng đất này vừa bị lụt, đồng
còn nâu bạc, cỏ cũng úa vàng, và người làm đồng thì thưa thớt, rơm rạ còn mắc
đầy trên dây điện và bốn bề có mùi cá tanh tanh...

Nhưng vùng quê vẫn đậm đà
phong vị dân tộc ở tà áo, nét cười, dáng tất tưởi; Ở bầu trời xanh màu Tổ quốc
và dãy xoan, lốm đốm chùm hoa đỏ, nhất là luỹ tre le te, lúc lắc, rì rào, tâm
hồn của nông thôn Việt Nam...

Xã trú quân là Đại Xuân, thôn
Xuân Hoà - Quế Võ. Xã công giáo và từ rất lâu, bộ đội không đóng quân ở đấy.
Phức tạp lắm... Bọn mình rất lo và yên lặng tiến vào. Nhà cửa đổ sụp sau lần bị
lụt được tạm bợ dựng lên, tường còn vô vàn lỗ thủng cho gió lùa vào. Chuông nhà
thờ từ cõi sâu tịch mịch vẳng ra... Phải đấy, đấy là phía quân tiến vào.

Tiền trạm cho biết, tình hình
rất căng. Hoạt động chính trị còn nhiều việc cần giải quyết. Chỉ những người
trong chi bộ mới biết ai là đảng viên. Bà Trùm, khi chết, cả xã mới ngã ngửa
người vì lúc ấy mới rõ, bà là đảng viên từ năm 1958.

Nhưng dân công giáo cũng
không khác gì mọi người. Đều quí và thương anh bộ đội. Đón bọn mình ở đình
làng, cửa tam quan bị sụp, trống huếch, trống hoác, nhưng các mẹ ở hội Mẹ chiến
sĩ nhiệt tình lắm, và rất vui khi thấy bọn mình khoẻ trẻ, sung sức, chỉnh tề.

Mình vào nhà anh Cương, 35 tuổi
và có 6 con, chủ nhiệm HTX. Chị vợ vừa sinh cháu được một tháng, đúng vào vụ
lụt. Nhà cửa đổ hết, mà anh đi họp, đi công tác suốt ngày. Bà mẹ đã già và rất
yếu, ngồi ăn cơm ngô trệu trạo, nhìn mà rớt nước mắt.

Nước ngập lên hết tường, ngập
lưng thân mía. Thóc, lúa bị tàn phá nặng. Song cũng giống ở Sen Hồ, nhân dân
vẫn lạc quan, tin tưởng, và sớm chiều, nhà thờ vẫn thong thả gióng hồi chuông
gọi con chiên đi cầu chúa...

Vùng đất của nhà chung khá
rộng. Cây cối nhiều, nhất là mía, ăn thả cửa. Nhà nào cũng theo Đạo, và trong
nhà treo đầy ảnh chúa.

Nhà thờ khá rộng và đồ sộ.
Mình dừng chân ở bậc đá khi trời vừa sụp tối, ánh sáng nhờ nhờ của buổi hoàng
hôn tăng vẻ huyền bí, giọng cầu kinh âm rung trên vòm cong của nhà thờ, nghe
rờn rợn quá. Trong nhà treo lá cờ đen, có hai khúc xương bắt chéo đỡ lấy bộ
xương đầu. À, hôm nay là tháng 11, đọc kinh cầu hồn cho người quá cố. Cụ trùm
trưởng già, đầu nhẵn thín, khoác bộ quần áo đen như một linh mục. Tiếng cầu
kinh như rên rỉ, than vãn nhưng mạnh mẽ, dồn dập và không khi nào ngừng. Nó
thổi vào lòng người một sự cuồng tín, tin tưởng ở một sức lực siêu phàm. Nó đè
bẹp mọi ý nghĩ phản kháng, và bao trùm lên tất cả những bài ca đều đều, buồn ỉu
ấy là sự phục tùng, nhịn nhục...

29-11-1971

Nói chung, mỗi địa phương, mỗi
thị trấn nhỏ, một ngôi nhà khiêm tốn nép ở bên đường đều nói với khách bộ hành
một lời nào đó rất riêng và rất chung. Khiến người ta không sao quên được.

Ví như trường cấp 3 Tân Yên,
trường cấp 3 Quế Võ, các em nhỏ đang ngồi trong lớp học. Còn cô giáo đứng ở
ngoài cửa, chờ tiếng kẻng mở tâm hồn...

Những khuôn mặt hồn nhiên và
tự tin hết sức. Ngày mai, đó sẽ là những người con quí giá của Tổ quốc. Có điều
các em có nhận ra điều ấy hay không?

Qua Phố Mới, phố không còn
mới nữa. Nhưng Phố Mới cứ gợi cho mình thị trấn Bố Hạ mà mình đã đến chơi, khi
ra bến Sỏi. Chợ Bố Hạ mùa này chưa có cam, nhưng khách đã dập dìu.

Hà Bắc có mấy thị trấn nhỏ
thì đều quét vôi lại và cũng khá vui. Phố Mới giống như ô Cầu Giấy, cũng có chi
nhánh ngân hàng và cửa hàng Bách hoá.. . Ở đâu, cũng gặp quá khứ, cũng gặp
tương lai.

Đi trên cánh đồng Xuân Hoà,
ta dừng chân nghỉ bên cạnh nghĩa trang liệt sĩ. Lạ lùng thay, trên những tấm
bia đá đơn sơ trầm mặc, có cả tên ta. Cùng họ, cùng tên đệm và cùng tên. Người
đó già hay trẻ, chỉ biết hy sinh ngày 9.10.1952, 5 ngày trước khi mình cất
tiếng khóc chào đời.

Vậy mà đêm trước, mình không
biết. Thế là qua một đêm, "người kiếp trước” của mình sống cô độc dưới nấm
mồ. Nhưng không dừng lại lâu được. Ta chỉ yên lặng, bỏ mũ và thầm hứa theo bước
người.

Mười mấy năm trời sống dưới
bầu không khí thanh bình, mình chưa từng biết rằng, mình đã sống một đời cho
cách mạng. Có phải “tiền kiếp của mình chưa trao vào tay mình nhiệm vụ còn bỏ
dở, để mình lớn lên, lớn lên cho kịp với yêu cầu của cách mạng. Và mãi bây giờ,
vào buổi bình minh, mặt trời cháy đỏ từ 99 đỉnh của núi Neo, vào lúc cả đơn vị
hành quân, mới thức dậy và tin cẩn trao vào trái tim ta.

Hỡi "người kiếp
trước" đang yên nghỉ trong sự yêu thương của dân làng, hãy yên tâm vì con
cháu. Không có sự mất đi vĩnh viễn trong cuộc sống của những con người hết lòng
vì dân tộc, vì giai cấp, vì Tổ quốc thân yêu.

Với ý nghĩ đó, ba lô trên vai
cũng bớt nặng đi nhiều. Lại sang đường nhựa. Đây là đường 18, cột cây số chỉ
cho biết cách Bắc Ninh 19km.

Ở đây vẫn là vùng bị lụt.
Mênh mông ở xung quanh là màu đất phù sa, chỉ lác đác, trơ trọi màu vàng úa của
cây cỏ… Và càng như thế, luỹ tre làng xa kia càng trở nên xanh, như tâm hồn và
ý chí của người dân ở đất ngọt ngào.

Các em nhỏ, các cụ già dừng
lại bên đường vẫy chào anh bộ đội. Mình trở thành người độc đáo nhất tiểu đoàn vì
đi chân đất. Hôm trước phồng rát cả gan bàn chân, bây giờ vỡ ra, không thể đi
giày, đi dép được. Vả lại. đi chân không trên đường nhựa thì cũng không có gì
đáng sợ cho lắm. Thế là phăm phăm bước theo ngón tay chỉ và nụ cười rất đáng
yêu của các em nhỏ bên làng.

Đường 18 đi đâu, về đâu?
Không cần biết, đọc trên cột mốc, chỉ thấy Phả Lại... Chỉ cần nhìn vết xích xe
sắt băm nát mặt đường là đủ rồi, là đủ tự hào, tự tin, đủ hứng thú và nghị lực
đi lên.

Mà cũng phải, chẳng lẽ lại
dừng chân khi cả đoàn quân đang vượt lên phía trước. Khi xóm làng còn xơ xác vì
trận lụt, khi lối vào nghênh ngang tấm biển: “Có dịch lợn”. Mọi cái, đều giục
anh, đều nhắc nhở trong lòng anh: Đi nhanh, đi nhanh chóng về nhà, quê hương
đang chờ anh xây dựng.

Đất nước thật nên thơ, nhưng
phải nhói trong lòng anh xót xa vì cảnh tiêu điều, xơ xác, anh mới thật sự yêu
thương, thật sự cảm biết đấy là máu thịt của anh, đấy là cuộc sống của anh.

Cảm ơn hôm nay, cảm ơn viền
xanh của ruộng bậc thang và cảm ơn cánh cò trắng thuỷ chung đem về cho lòng ta
mềm yêu tha thiết và gắn bó với đất nước, với những con người đang lam lũ làm
ăn.

Trong tình yêu Tổ quốc, lại
càng thêm nhớ Như Anh. Nhớ người bạn đang ở đầu kia của Trái đất. Không được đi
trên con đường mà mình đang cất bước. Không được thấy cảm giác mát lạnh và nóng
bức, không được đi chân đất mà miết xuống lòng đường, lòng đất Tổ quốc.

Chắc ở nơi xa xôi ấy, Như Anh
nhớ lắm, quê hương. Chắc Như Anh không quên được những con đường đỏ bụi, những
đường cây, những buổi hoàng hôn thong thả và những chiếc lá khô lười biếng lăn
trên mặt đường. Nhất là con người và kỷ niệm.

3 năm, 6 năm xa Tổ quốc, Như
Anh có trở nên xa lạ với những người ngày đêm lầm bụi của cuộc đời?

3 năm, 6 năm xa đất nước, Như
Anh có thêm yêu Tổ quốc, thêm gắn bó với mảnh đất đã sinh và nuôi Như Anh lớn?

Ở đó lạnh lắm, băng giá và
mùa đông. Nhưng chớ để lòng mình nguội lạnh.

Mình mong mỏi và rất tin Như
Anh sẽ giữ được những tình cảm đẹp đẽ và trong sáng đó của mình vĩnh viễn.

Mới đó đã 4 tháng trời, 26.7,
còn ở bên Như Anh, 1 giờ sáng 28.7, con tàu đưa Như Anh đi xa… Bốn tháng, biết
mấy mấy thương yêu, buồn khổ và nhớ nhung. Niềm vui chỉ là lòng yêu đất nước và
những lá thư âu yếm của Như Anh. Niềm sung sướng chỉ là được Như Anh nhớ nhung,
chỉ là những giờ phút nghĩ về dáng người mà ta yêu quí.

Còn tất cả. Đều khó khăn, đều
sầu muộn. Thiên nhiên và con người. Suy tưởng và thực tại. Mơ ước và làm việc.
Tất cả cứ rối bung, rối mù.

Chân cứ bước trong xa xăm, và
con đường thì dài mãi. Và để người ta khoan khoái nói được câu: "Rồi cuối
cùng cũng đến nơi!" thì bao nhiêu mồ hôi đã đổ, và bao nhiêu đôi chân tê
dại.

Có phải cuộc đời cũng chính
là như thế? Càng ở lâu trong quân đội càng hay nhớ đến Paven, nhớ Phạm Hồng
Sơn. Nghị lực, chưa có trong con người ta!

Gặp một tiểu đoàn đi ngược
lại. Lính cũ rồi, họ chuẩn bị đi B, quân phục và cả những gương mặt đều mới,
đều hồ hởi - Bắt tay. bắt tay, thân thiết biết bao. Các anh đi trước nhé. Trên
ngực áo người nào cũng lấp lánh huy hiệu của Đoàn Thanh niên giải phóng - Bọn
mình lính mới cứ nhìn mà thèm.

Tiểu đoàn bạn đông thế mà
không gặp lấy một người quen. Bọn bạn mình đi đâu hết cả? Thế mới biết quân đội
mình đông lắm, nhiều lắm và trùng điệp vô cùng. Giọng Nghệ An, Thanh Hoá, Khu
tư nằng nặng, giọng Thái Bình, Hà Nội... Cái giọng Việt Nam ấy, dễ gần lắm.
Ngày mai họ đã là quân giải phóng rồi. Sướng mê đi!

Bộ đội sắp đi B có khác, ba
lô nặng trĩu và lính thì to khoẻ. Tự hào vô cùng về chúng ta. Chúng nó rồi sẽ
chết, các anh nhỉ. Tạm biệt, hẹn gặp nhau ở chiến trường...

Có lẽ đấy là cảm xúc hào hứng
và phấn khởi cuối cùng của đợt hành quân.

Bộ đội nghỉ ở chân một con
đê. Có đê thật, nhưng nhìn cả hai bên đê thì chẳng thấy sông đâu cả. Các bạn
bảo xung quanh đây rất nhiều sông. Và sông Thương thì gần hơn cả. Trời trưa,
nắng dữ dội hơn và nhìn ra xa chỉ thấy cát, đường đê đầy bụi, đồi trọc và trời
xanh thăm thẳm.

Lác đác có bộ đội từ trong
làng đi ra. Bọn mình sẽ vào đóng quân thay họ đây. Hỏi thăm, họ bảo: "Gần
thôi!". Nhưng vẫn chưa thấy tiền trạm đâu cả. Tiền trạm luôn đứng đón cách
chỗ trú quân 3km. Tức là chỗ này còn phải đi hơn 3km nữa! Sợ thật!

Đường từ đây không còn cây
nữa, cây chỉ có phi lao ở xa xa phía bãi cát trắng trông nhức mắt. Nắng buổi
trưa bức bối vô cùng – Có tiếng máy bay ta, ngửa cổ nhìn lên, chỉ gặp màu xanh
da trời đến tận cùng. Một tí gió cũng không có, một tẹo gió cũng không có. Càng
hay, có gió chắc thổi tung cát mù mịt. Lẻ tẻ, có người tụt giại phía sau -
không có quyền tụt. Không có quyền rời bỏ hàng ngũ. Và vẫy gọi ở phía trước là
đôi mắt âu yếm, khích lệ của người mà ta yêu quí. Như Anh: T. cố lên, cố lên tí
nữa, con chim đầu đàn của Như Anh!

Lúp xúp dưới chân đồi là
những mái nhà, mái rạ lèo tèo ở đây cũng có rừng bạch đàn, rậm hơn ở Tân Yên,
nhưng thấp hơn và thân cong queo nom rối mắt. Xấu lắm. Ở dưới lại toàn cát, bao
nhiêu là dấu chân, bao nhiêu câu chuyện ở đất này.

Mình sẽ ở đây ư, mình rời bỏ
vùng đồi Tân Yên rất thơ và đến với vùng cát trắng này (nhưng không phải bãi
cát rất đẹp của biển!).

Thỉnh thoảng, bắt gặp một
chiếc xe vận tải quân sự nằm lăn lóc ở vệ đường, thùng xăng, đầu xe, dầu mỡ,
sắt rỉ…

Bắt đầu vào làng, chỗ này là
Đông Du thì phải. Dân thưa thớt và bộ đội thì đông hơn dân nhiều. Có người tính
tỉ lệ 9/10. Kể thì hơi ngoa. Nhưng cũng có lý đấy. Tiểu đoàn trưởng đứng đợi
dưới một gốc tre. Cán bộ của mình cũng chẳng khác gì chiến sĩ, cũng balô, cũng
gạo và súng. Chỉ khác, các đồng chí đó đi thẳng người và bước vững vàng hơn
lính nhiều. Cũng phải thôi, đánh Pháp rồi đánh Mỹ, bao nhiêu năm đi trên con
đường lửa, con đường lớn của dân tộc.

Sao con đường dài thế, dài
mãi.

Sao con đường dài thế, dài
mãi. Mất hết cảm giác về vai và chân bước hoàn toàn theo cảm tính. Ai có đi bộ
đội mới thông cảm với người lính chiến. Tự dưng, mình thầm cảm phục nhưng ngươi
đi trước. Đáng phục lắm. “Trâu bò” không không ăn thua đâu. Chủ yếu là nghị
lực, căn bản là nghị lực.

Đến ngã ba, chưa gặp giao
liên, bộ đội ùn lại và cúi gập người cho balô đỡ siết vào vai. Khát quá, nhưng
chỉ có nước ao. Biđông chưa được phát. Dường như cấp trên cố ý tạo ra tình
huống này - “Rèn”! Chao ôi, cái chữ đáng ghét thế!

Thôi, đây rồi, tụi quỉ, tiền
trạm gì mà “hậu” thế! Mãi bây giờ mới gặp. Và thế là “chỉ còn 3km”. Quên đi,
cái balô ác nghiệt trên vai, cái nắng trên đầu, cái nóng, cái mệt trong người
và hãy nghĩ đến cái dịu dàng, thắm thiết của đôi mắt N. Anh, của đôi vai N.
Anh, của hai bàn tay thấm mát hơi xuân...

Đỉnh dốc là chỗ ở, vậy mà 2/3
quân số nằm lăn ở chân đồi, cúi mãi, cúi mãi, tưởng như muốn đi bằng cả hai tay
và hai chân. Bò lên, bò lên!

Nhưng, thế còn sung sướng
lắm. Thế mới chỉ là cái vất vả, cái gian khổ về cơ thể, về vật chất. Còn cái
khổ hơn, cái đau đớn về tinh thần là sự thờ ơ của bà con trong xóm đồi.

Thấp thoáng trong nhà lưng chừng
dốc là những cặp mắt nghi ngờ, hơi xa lạ. Ta tự hỏi: Họ là ai, có phải là bà mẹ
Việt Nam từ ngàn đời thương anh bộ đội? Có phải các cháu nhỏ, các em thơ ríu
rít quấn lấy tay anh? Mà sao bàng quan thế, dửng dưng thế... Ôi chao là buồn...

Họ nhìn quanh, lạnh lẽo và
thụt vội vào nhà trong, cánh cửa tre hạ xuống, chó sủa ran...

Thật tệ hơn cả “cô giáo vùng
cao”

Bọn mình mệt quá rồi, không
đủ sức đứng dậy vào nhà nữa và nằm lăn dưới bóng tre mà nghỉ và kiếm cách vào
nhà.

Không gian im ắng quá. Và
chẳng thấy lũ trẻ chơi trong ngõ nhỏ. Xung quanh chỉ toàn cây, tre, chay, cây
đen, cây mít. Cây um tùm như an ủi, phải, cây lá này vẫn cây lá quê hương. Nó
đâu lạnh lùng với anh bộ đội...

Nghỉ chán, bọn mình chia nhau
vào các gia đình vận động. Bẩn quá, bẩn quá, nhà cửa có một thứ mùi chua, mốc,
mùi thời gian quá dài chưa quét dọn. Nét đặc trưng là lắm ruồi và nhiều “tàu há
mồm” quá. Nhà nào ít nhất cũng năm đứa trẻ dưới 10 tuổi! Ồn ào và luộm thuộm,
chứng tỏ mức độ giác ngộ của dân chưa cao lắm.

Vào nhà nào họ cũng đuổi. Lắm
lý do đến thế, nào là : Đợi ông ấy về... Tệ hơn, có gia đình không thèm tiếp và
trả lời: Gia đình tôi chưa có ai đi bộ đội nên không biết đối xử với các chú
như thế nào!

Bọn mình không biết nói sao
nữa. Ra ư, thì chỉ có bụi tre và đỉnh đồi thôi. Phải bám vào dân mà sống! Bám
lấy dân.

Thế là chưa được cơm cháo gì,
bụng đói, mệt, bọn mình vào nhà, giúp gia đình quét dọn, gánh nước, xe tơ. Nhà
ở trên đồi nên nước hiếm hoi. Phải xuống chân dốc và ở đó có cái giếng chung
của cả làng.

Vừa làm vừa trò chuyện, vừa
xin vào ở một góc nhà đặt balô thôi. Mãi đến chiều họ mới cho vào nhà, cho
giường chiếu hẳn hoi và giục “các chú nấu cơm ăn”.

Khi đó mới biết đơn vị trước ở
đây làm mất uy tín ghê quá, toàn đánh nhau, cãi nhau, đánh cắp của nhau. 3/4 số
xoong quân dụng bị mất, rồi quân trang, quân dụng mất lung tung. Tệ quá.

Bậy bạ thế thì thôi. Nhưng
hậu quả lại dồn lên đầu bọn mình. Ngay đêm, đại đội họp cấp tốc trên thửa ruộng
còn trơ chân rạ. Phải gấp rút khôi phục uy tín của quân đội.

Gia đình mình ở có chín
người. Bác chủ nhà 55 tuổi rồi và ngày ngày vác thuyền nan đi đánh lưới trên
sông. Tụi nhóc còn nhỏ, cô gái thứ hai tên là Thà, 17 tuổi, đi làm suốt ngày và
ban đêm cũng chẳng về. Nhưng nếu cô ta về thì cả nhà biết ngay vì cái mồm to và
liến thoắng của cô. Cái giọng chan chát nghe đến chói tai. Khổ cho anh chàng
nào vớ phải cô ấy suốt đời có lẽ chẳng được nghe cô ấy thì thầm (!).

Còn tụi nhóc thì bẩn, bẩn
lắm. Chân tay bọc một lớp đất đen như da cóc. Toàn uống nước lã và không bao
giờ rửa tay cả. Đêm đi ngủ thì tót lên giường, sáng dậy lấy khăn mặt còn ướt
của người lớn lau cuống quít và thế là mở đầu một ngày!

Mình rất không thích cái tò
mò, cái ưa lục lọi của tụi nhóc ấy. Đặt balô xuống là sà đến và nắn cái nọ, sờ
cái kia, chẳng ra làm sao cả. Nhất là thằng Hành, học vỡ lòng, hư lắm.

Tế bảo: “Phải rèn bọn này mới
được”. Bỏ một buổi rủ chúng nó đi chơi và dặn dò: “Các chú để súng đạn trong
balô, đừng đụng gì đến nó nổ”...

Thế là ổn. Còn phải vệ sinh
vệ sống cho các ngài nữa chứ. Rõ khổ.

Nhưng cũng thấy thương gia
đình và các cháu. Lỗi ấy đâu phải vì bố mẹ hay vì bản thân chúng. Mà vì thằng
đế quốc, vì lụt lội. Vì kẻ thù của dân tộc ở bên kia bờ Thái Bình Dương...

Đêm ngủ, mình lại mơ thấy hôm
ở Xuân Hoà, ngồi ăn mía với anh Cương. Anh kể chuyện về Chúa, về bà Maria. Mình
hỏi rất thật thà: "Thế anh có tin rằng những điều đó là sự thật
không?" Bỗng dưng, anh Cương nhíu mày, thẳng cánh ném con dao nhọn vào mặt
mình... Giật thót người và tỉnh dậy, Tế gọi, mồ hôi vã ra như tắm. Mình nghĩ
đến một điều: Trong công tác dân vận cần thận trọng, hết sức thận trọng. Đấy,
cái gia đình mình đang sống...

hết:Tập 2 , xem tiếp: Tập
3